ΕΠΙΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ : 2014

Πρόλογος

Στη σημερινή ελληνική βιβλιογραφία δεν υπάρχει έλλειψη ούτε ιστορικών πραγματειών ούτε μιας εκτεταμένης και πλήρους Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους από της πρώτης εμφάνισής του μέχρι σήμερα, έστω κι αν δεν είναι ενσωματωμένη σε αυτή, τουλάχιστο με κάποια πληρότητα, και η υπέροχη Ελληνική Μυθολογία. Εκείνο που λείπει και χρειάζεται είναι ένα ιστορικό εγχειρίδιο εύχρηστου μεγέθους μέσα στο οποίο θα μπορούσε να συμπιεστεί αυτός ο τεράστιος όγκος των γεγονότων, ζωής, δημιουργίας και πολιτισμού που παρήγαγε αυτό το έθνος του οποίου τις ρίζες η αξίνα της έρευνας – μολονότι όλο και βαθύτερα μπήγεται στο παρελθόν - ακόμα αναζητεί. Κι όλο και τις μεταθέτει μακρύτερα. Κι όλος ο όγκος του ιστορικού του υλικού μεγαλώνει, συχνά μαζί ή παράλληλα με την ιστορική του διαδρομή.

΄Οταν συνειδητοποίησα αυτή την έλλειψη κι αυτή την ανάγκη, αποφάσισα –ίσως περισσότερο απερίσκεπτα απ’ όσο το εγχείρημα δικαιολογούσε- να τη θεραπεύσω, αγνοώντας προφανώς τι σήμαινε η προσπάθεια να περικλείσεις σ’ έναν τόμο αυτό που στην τελευταία του εκδοχή μόλις χώρεσε σε 16 μεγάλους τόμους, φιλοδοξώντας μάλιστα αυτή η συμπίεση της ύλης να μη θίξει στα ουσιώδη της την πληρότητά της! Και χωρίς ακόμα ν’ αξιολογήσω σωστά την προειδοποίηση του μεγάλου Κ. Παπαρρηγόπουλου – που πρώτος ανέλαβε ανάλογο εγχείρημα, να συγκροτήσει επιτομή του δικού του έργου – για τις μεγάλες δυσχέρειες που έχει ν’ αντιμετωπίσει όποιος θελήσει να τιθασεύσει το ιστορικό υλικό και να το περιορίσει σ’ ένα δυσανάλογο του μεγέθους του κελί.

Στην ελληνική – αλλά και στην παγκόσμια – βιβλιογραφία υπάρχει πληθώρα ιστορικών πονημάτων που άρχισαν τη διαδρομή τους τουλάχιστο – αν φυσικά τα ομηρικά έπη δεν είναι τέτοια – πριν 2,5 χιλιάδες χρόνια. Τα περισσότερα από αυτά είτε εξιστορούν και αναλύουν ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός ή βιογραφούν ένα σημαντικό ιστορικό πρόσωπο είτε καλύπτουν μια ορισμένη ιστορική περίοδο, μικρότερη ή εκτενέστερη. Ελάχιστα είναι τα έργα που καλύπτουν ολόκληρη τη μακραίωνη και γνωστή ως τώρα ιστορική διαδρομή αυτού του έθνους που σημάδεψε ως τώρα όσο λίγα έθνη την παγκόσμια ιστορία. Αυτά δε τα τελευταία είναι μεν σημαντικότατα, αλλά τόσο εκτενή, και άρα δύσχρηστα, που καταντούν πρώτον να είναι κατάλληλα και απαραίτητα μόνο για τους ειδικούς, και δεύτερον να μην εξυπηρετούν το βασικό ζητούμενο: τη συνοχή και την ενότητα στην παρακολούθηση της διαδοχής των ιστορικών γεγονότων και μέσω αυτών την αδιάκοπη πορεία του έθνους για την πραγμάτωση των πεπρωμένων του. Αυτός, φρονούμε, πρέπει να είναι και ο κεντρικός στόχος της διδασκαλίας – στη Μέση τουλάχιστο εκπαίδευση – του μαθήματος της Ελληνικής Ιστορίας. Αυτό που γίνεται σήμερα με τον τεμαχισμό της σχολικής ιστορίας σε περιόδους ασύνδετες μεταξύ τους αποτελεί βαναυσότητα.

Αυτό το κενό, και αυτή την ανάγκη, φιλοδοξεί να καλύψει η παρούσα εργασία. Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της; Κατ’ αρχήν τι δεν είναι: α) Δεν είναι περίληψη της Ελληνική Ιστορίας. β) Δεν είναι επιλεκτική παράθεση ιστορικών – των ουσιωδών έστω – γεγονότων (επιτευγμάτων ή συμφορών) της Φυλής. Είναι συνοπτική μεν αλλά πλήρης η τρισχιλιετής ιστορία του Ελληνικού Έθνους.

Πώς επιτεύχθηκε αυτός ο άθλος ώστε οι πάνω από 10.000 σελίδες άλλων ανάλογων έργων να συμπτυχθούν σε 1500 περίπου, χωρίς να θιγεί η πληρότητα της εξιστόρησης; Όχι φυσικά με την περικοπή ιστορικής ύλης, αλλά: α) με την αποφλοίωση του περιττού και την παρακράτηση της ουσίας (για την περίπτωση)· β) με την παράλειψη ή τη συρρίκνωση του αφηγηματικού διακόσμου· γ) με τη λιτότητα στην περιγραφή των γεγονότων και φαινομένων· δ) με την ενδεικτική παράθεση ύλης (κυρίως στους χώρους του πολιτισμού) που προσφέρει εξειδικευμένη γνώση και ενδιαφέρει κατά πλάτος και βάθος λίγους, τους ειδικούς , και ε) με τον εξοβελισμό ή τον περιορισμό της εικονογράφησης, που θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως μειονέκτημα από το σύγχρονο απαιτητικό αναγνώστη. Μακάρι να ήταν εφικτή η εξάλειψή του χωρίς να θιγεί το πλεονέκτημα του περιορισμένου όγκου.

Για να επιτευχθεί αυτό το πλέγμα των επιμέρους επιδιώξεων και να φτάσουμε στο τελικό αποτέλεσμα χρειάστηκε να καταβληθεί πολύς κόπος και να χρησιμοποιηθούν όλες οι διαθέσιμες δυνάμεις και δυνατότητες από το συντελεστή αυτής της εργασίας. Και χρειάστηκαν πολύ περισσότερες από όσες αρχικά νομίζαμε ή υπολογίζαμε. Ελπίζουμε το αποτέλεσμα να δικαιώσει τους κόπους και τις προσδοκίες του φιλόδοξου αυτού εγχειρήματος.

Ενόψει των παραπάνω, είναι προφανές ότι και η ανάγνωση του παρόντος έργου έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, απαιτήσεις και «τεχνικές». Διότι συχνά το κείμενο είναι ελλειπτικό. Πολλά λέγονται υπαινικτικά. Ο λόγος συνήθως είναι πυκνός. Πίσω από μια μικρή φράση ή και μία λέξη μπορεί να υποκρύπτονται πολλά. Άρα όποιος ενδιαφέρεται να τα ανακαλύψει θα πρέπει να καταφεύγει κατά περίπτωση σε εκτενέστερες σχετικές εργασίες. Εννοείται ότι τα υποκρυπτόμενα/παραλειπόμενα (συνήθως λεπτομέρειες) θεωρήθηκαν ως δευτερεύουσας σημασίας και άρα όχι απαραίτητα να καταχωριστούν στην παρούσα εργασία. Συνιστάται ακόμα στον αναγνώστη να επιδιώξει να συντονίσει το ρυθμό ανάγνωσής του στον κοφτό, σχεδόν εμβατηριακό, παλμό στον οποίο συχνά είναι γραμμένο το κείμενο.

Τι προσφέρουμε με την παρούσα εργασία στον ελληνικό λαό – αλλά και στους ξένους θαυμαστές αυτού του Έθνους - , στην ελληνική παιδεία και στον απανταχού της Γης Ελληνισμό; Ένα ιστορικό εγκόλπιο. Έναν ασφαλή οδηγό για όποιον θα θελήσει να διανύσει την άλλοτε εκθαμβωτική και άλλοτε ερεβώδη διαδρομή μέσα στο δυσπροσδιόριστο παρελθόν αυτού του λαού, που είναι και προσωπική του διαδρομή. Προσφέρουμε ακόμη την αφορμή και τη δυνατότητα στους σχεδιαστές της ελληνικής Παιδείας να επανεξετάσουν την ενότητα και διαχρονικότητα στη διδασκαλία της Ελληνικής Ιστορίας – τουλάχιστον στη Μέση εκπαίδευση.

Και τώρα λίγα για τη διάταξη της ύλης.

Το όλο έργο διαιρέθηκε σε …. Μέρη, με κριτήρια την υφή της ιστορικής ύλης, αφενός, και τις ιστορικές περιόδους, αφ’ ετέρου, στο βαθμό βεβαίως που αυτές είναι ευδιάκριτες και σαφείς. Κάθε Μέρος υποδιαιρείται σε κεφάλαια και αυτά περαιτέρω σε ενδιάμεσες ενότητες. Στο τέλος πολλών Μερών καταχωρίζονται συνοπτικότατα οι βασικότερες πτυχές των πολιτισμικών, επιστημονικών κτλ. επιτευγμάτων του λαού μας κατά την αντίστοιχη περίοδο, όταν αυτά φυσικά δεν εξετάζονται στον οικείο τόπο.

Ειδική μνεία θα πρέπει να γίνει για τις δυσχέρειες που συναντήσαμε στην εξιστόρηση, αξιολόγηση και αιτιολόγηση γεγονότων της εντελώς πρόσφατης ιστορίας, που σημάδεψαν με τρόπο θετικό ή αρνητικό την πορεία του Έθνους μας, για τα οποία υπάρχουν ποικίλες και συχνά αντικρουόμενες προσεγγίσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις φροντίσαμε να παραθέσουμε τις βασικότερες εκδοχές και κάνουμε τη δική μας – κατά το δυνατό αντικειμενική – προσέγγιση. Επειδή όμως πολλοί από τους πρωταγωνιστές αυτών των γεγονότων ακόμα ζουν κι έχουν ενδεχομένως μια άλλη άποψη ή και γνώση ορισμένων πτυχών τους και επειδή δεν εξέλιπε ακόμη – κυρίως από τον εμφύλιο σπαραγμό – η ιδεολογικής τους φόρτιση, θα πρέπει να δείξουν κατανόηση αν κάπου διαπιστώσουν μονομέρεια ή ερμηνεία ή αιτιολόγηση αντίθετη από τη δική τους. Αυτές οι περίοδοι δεν έχουν ακόμα ιστορικώς κατασταλάξει. Κι όσο να γίνει αυτό – αν ποτέ γίνει στην εντέλεια – θα υπάρχουν αντιτιθέμενες απόψεις. Μέσα από αυτές, σαν από πατητήρι ιδεών, θα προκύψει το τελικό γνωστικό – ιστορικό προϊόν. Στόχος αδιαπραγμάτευτος κι επιδίωξη πρέπει να είναι πάντα η ιστορική Αλήθεια, όσο κι αν αυτή πληγώνει κάποιους ή δε δικαιώνει τις επιλογές ή τις επιδιώξεις κάποιων άλλων. Και οι μεν και οι δε αποτελούμε το ενιαίο σώμα των Ελλήνων. Αυτή δε η εθνική ενότητα και συμπόρευση εξυπηρετείται αποτελεσματικότερα με την παράθεση της αλήθειας και την αποδοχή της. Η επιβεβαίωση δε του Έθνους και της Φυλής μας εξαρτάται απολύτως από την Εθνική ενότητα και ομοψυχία, ενώ υπονομεύεται επικίνδυνα από την αντιπαράθεση και τη συντήρηση του διχασμού που κάποτε σημάδεψαν οδυνηρά τη ζωή μας. Αυτό το δυσάρεστο παρελθόν θα πρέπει να το θυμόμαστε μόνο για παραδειγματισμό κι αποφυγή.

ΕΠΙΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ

Τρίτη 14 Ιανουαρίου 2014

Επίτομη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους